Blog

Zhvillimi ekonomik dhe mbrojtja e interesit publik shpesh vendosen përballë njëri-tjetrit në debatet e mëdha publike. Çdo projekt i madh infrastrukturor dhe turistik prek jetën, kujtesën dhe peizazhin e njerëzve që jetojnë aty, prandaj është krejt e natyrshme që ai të prodhojë debate, shqetësime dhe reagime publike. Kjo është shenjë e një shoqërie të gjallë demokratike, jo pengesë për të. Në realitet, sfida kryesore nuk është të zgjedhim mes zhvillimit dhe mbrojtjes së territorit, por të sigurojmë që të dyja të ecin paralelisht. Projekti turistik në Zvërnec, i vlerësuar rreth 4 miliardë dollarë, ka krijuar debat të fortë publik, duke ndarë opinionin mes atyre që e shohin si mundësi transformuese ekonomike dhe atyre që shprehin shqetësime mjedisore e sociale. Pikërisht për këtë arsye, analiza duhet të mbështetet te faktet, jo te polarizimi.

STRUKTURA EKONOMIKE E INVESTIMIT

Një investim i kësaj shkalle nuk përfaqëson vetëm një shifër financiare, por një zinxhir të gjerë ekonomik. Vlera e tij shpërndahet në ndërtim, shërbime profesionale, logjistikë, inxhinieri, financë dhe punësim. Pjesa më e madhe e kostos zakonisht kanalizohet drejt materialeve, fuqisë punëtore dhe infrastrukturës, duke krijuar efekte të drejtpërdrejta në ekonominë lokale dhe rajonale. Megjithatë, madhësia e investimit nuk garanton automatikisht sukses, rëndësi ka mënyra se si shpërndahet vlera dhe sa përfiton komuniteti.
Éshtë kjo shtresë, hard cost-i, që lën gjurmë të menjëhershme dhe të pakthyeshme në ekonominë vendore të Vlorës dhe të Shqipërisë jugore.

DIMENSIONI FISKAL DHE PUNËSIMI

Projektet e mëdha turistike zakonisht ndikojnë në rritjen e të ardhurave fiskale përmes tatimeve, kontributeve të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore si dhe taksave vendore. Në të njëjtën kohë, ato krijojnë vende pune direkte dhe indirekte, veçanërisht në ndërtim, turizëm dhe shërbime. Pas çdo shifre fiskale qëndron një familje. Shqipëria vuan prej vitesh nga mungesa e investimeve të mëdha private që thithin fuqi punëtore, dhe çmimin më të rëndë e paguajnë të rinjtë. Emigrimi i vazhdueshëm i fuqisë së kualifikuar nuk vjen nga mungesa e ambicies apo e dashurisë për vendin, vjen nga mungesa e alternativave reale. Për një ekonomi që përballet me emigrim të vazhdueshëm dhe mungesë investimesh të mëdha private, ky aspekt mbetet i rëndësishëm. Megjithatë, pyetja thelbësore mbetet: sa të qëndrueshme do të jenë këto vende pune dhe sa do të integrohet ekonomia lokale në zinxhirin e vlerës?

MBI PROTESTËN: TË DËGJOJMË, PËRPARA SE TË GJYKOJMË

Protesta është një e drejtë themelore dhe shumica e atyre që marrin pjesë e bëjnë këtë me ndershmëri, nisur nga lidhja me vendin, nga frika se diçka e bukur mund të humbasë, nga mosbesimi i grumbulluar pas shumë premtimeve të pambajtura ndër vite. Këto shqetësime janë reale dhe nuk duhen as përbuzur, as etiketuar. Por nga pikëpamja analitike, çdo protestë duhet ekzaminuar jo vetëm nga forma, por edhe nga substanca dhe origjina e saj. Kur kërkesat reduktohen në slogane mjedisore të pakualifikuara, në frikë të përgjithshme ndaj “kapitalit të huaj” ose në reagim emocional ndaj ndryshimit të peizazhit, natyrshëm lind pyetja: kush e organizon, kush e financon dhe cilat janë interesat reale konkurruese pas kësaj?

Një debat i shëndetshëm kërkon transparencë mbi ndikimet mjedisore, mënyrën e financimit, përfitimet ekonomike dhe kostot afatgjata. Në vend të ndarjes mes “pro zhvillimit” dhe “kundër zhvillimit”, fokusi duhet të jetë te cilësia e zhvillimit. Mjedisi i Zvërnecit, laguna dhe natyra e tij, janë pasuri që i përkasin të gjithëve dhe ruajtja e tyre duhet të jetë kusht, jo pengesë.
Çdo investim i kësaj shkalle i nënshtrohet Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis sipas legjislacionit shqiptar dhe frymës së direktivave europiane, ky kuadër, i zbatuar me seriozitet dhe transparencë, mund ta mbrojë natyrën pa qenë nevoja për t’i kthyer procedurat në armë politike kundër njëra-tjetrës.

KUADRI LIGJOR DHE SIGURIA E INVESTIMIT

Shqipëria është palë në marrëveshje ndërkombëtare për mbrojtjen e investimeve dhe ka një kuadër të brendshëm, përfshirë Ligjin Nr. 55/2015 “Për Investimet Strategjike në Republikën e Shqipërisë” që garanton trajtim jo-diskriminues dhe një nivel sigurie juridike. Çdo bllokim administrativ arbitrar, veprim diskriminues ose mosrespektim i kushteve kontraktore mund të përbëjë shkelje të detyrimeve të shtetit dhe të hapë rrugën për ankim administrativ, gjyqësor ose, në raste investimi të huaj, arbitrazh ndërkombëtar me kosto të konsiderueshme për buxhetin shtetëror.

Investitori ka të drejtën ligjore të kërkojë mbrojtje efektive ashtu si edhe komuniteti ka të drejtën të “kërkojë llogari”. Përfaqësuesit e institucioneve qoftë në nivel qendror apo vendor që do të pengonin realizimin e projektit përmes akteve administrative të pabazuara, ekspozohen ndaj kontrollit gjyqësor, përfshirë ankimin në gjykatën administrative. Prandaj qartësia dhe korrektesa procedurale nuk janë vetëm interes i investitorit, ato mbrojnë njëkohësisht buxhetin publik nga përgjegjësia e mëvonshme dhe besimin e qytetarëve te shteti i tyre.

KONKLUZION

Debati mbi Zvërnecin nuk duhet reduktuar në zgjedhjen mes zhvillimit ose ruajtjes të së tashmes. Çështja reale është nëse Shqipëria mund të ndërtojë një model zhvillimi që gjeneron punësim, të ardhura dhe investime, duke ruajtur njëkohësisht territorin, transparencën dhe besimin e qytetarëve. Nëse projekti realizohet me standarde të larta mjedisore, procedura të qarta dhe përfshirje të komunitetit lokal, ai mund të shndërrohet në një test të rëndësishëm për mënyrën se si vendi menaxhon investimet strategjike në të ardhmen. Zhvillimi i Zvërnecit, i kryer me respekt për natyrën dhe për njerëzit, nuk është kundër tyre, mund të jetë pikërisht investim në të ardhmen e tyre. Detyra jonë e përbashkët është të sigurohemi që ashtu të jetë.

Ky artikull përbën analizë të pavarur juridike dhe ekonomike me qëllim informimi të debatit publik dhe nuk konstituon opinion ligjor formal. Shifrat janë diapazone të përaferta që duhet konfirmuar nga studimi i fizibilitetit(të cilin ne nuk e disponojmë) Për çështje specifike, konsultohuni me Studio Ligjore “Shehu & Partners”.